میڈی جھوک دی مٹھڑی بولی ۔۔۔۔ فہد احمد/قسط 2

SHOPPING
SHOPPING
پچھلی قسط اچ آپاں
پڑھیا ہاسے کہ  کہیں وی زبان دے بولݨ آلاں
کو  حق اے کہ وہ آپوݨیں  بولی بولݨ دے
تے اوندا ناں سݙ واواݨ کیتے  آزاد ہی وے۔
کوی تواکوں زوریں مسایں نی اکھواسڳدا کہ تساں
کیا سݙویسو تے کیا کینا ۔
ہنڑ آپاں  سرائیکی زبان بارے کجھ  ݙسیسوں۔
 سرائیکی ݙو کروڑ توں ودھ لوکاں دی ما بولی اے ، تے کیی ناواں نال
سنڄیانڑی ویندی اے ، ملتانی ، ڄٹاکی ، سرائیکی،
ریاستی ، تھلی ، سندھ آلی سرائیکی ، جھنگ آلی
سمیت کئی ناں ہن۔
 لیکن سب توں
مشہور
 “ملتانی دے ناں نال رہی اے ۔                                                                                               مردم شماری پاکستان 2017
جیکوں انگریزاں نے بعد اچ ، مغربی پنجابی دا ناں ݙیتا ہا۔Related image
 ہیں گالھ کو بنیاد بنڑا کہ کجھ لوک آدھن کہ سرایکی دی
آپنڑی کوی سنڄیانڑ کینی بلکہ ایہ  جدیدپنجابی دا لہجہ ہے،  جبکہ  اصل اچ سرایکی دا صرف ناں نواں اے جیہڑا 
سٹھ ستر دے ݙھاکے سرایکی قوم پرستاں جنوب دے
ملتانی دے ساریاں لہجاں کوں اکٹھا کر تے ݙتا ہای۔  اوں توں پہلے سرایکی صرف سندھ دے اپر علاقے دے سراے قبیلے دے  لوکیں دی زبان  سݙیندی ہای جیندا ٖݙوجھا ناں ملتانی ہای۔ 
 ایندے علاوہ وسیب دے لوک جانڑدےہن کہ  ایکوں شروع توں ملتان اچ ، ڄٹاکی ، وی سݙیندےہن ۔
ہیں پاہروں جودیہاتاں ، وستیاں دے کساناں کو ملتانی زبان اچ ، ڄٹ ، سݙیندے ہن ۔ تے ایہ دیہاتاں دی خاص ٻولی ہای ،  جیکوں ٹھیٹ ڄٹاکی یا
ٹھیٹ سریکی آدھن۔  سرایکی یا ملتانی دا ڄٹ
دا اوھو معنی ہے جیہڑا عام پنجابی اچ ، پینڈو ، سݙیندے۔  جٹ ایڈے قوم گھٹ ہی کوی سݙیندے۔
 ڄٹاکی ملتانی  دی انگریزی نال شاید پہلی  ڈکشنری
ملتان دے  انگریز ڈپٹی کمشنر ، Mr. E. O’ Brien
،  
 دی ہاوے، 
   ہوندے نال ای ایک ڈیرہ غازی خان دے وچ آے انگریز مشنری پادری
A.Jukes , M.R.C.S  ,  L.R.C.P دی 
 Dictionary of
The Jatki or Western Panjabi Language
سن ١٩٠٠ دی  ہے  جیہڑے میکوں ملتانی دی ایک انتہای اعلی لغت لڳدی ہے  ایندا مطالعہ کریسو تے اندازہ تھیسی کہ اگر ایہ
صرف لہجہ ہے تاں ݙو علیحدہ ݙکشنریاں بنڑاونڑ دی لوڑ کیا ہای ؟
چند سرائیکی الفاظ معنی
یا ول ایہ کہیں پرانی زبان دی ݙو اعلیحدہ شکلاں ہن ؟  ایندے اچ وی بہرحال پنجابی دی ڈکشنری بھای مایا سنگھ دی لکھی مصنف نے رلا ڈتی اے جیندے پاہروں کافی سارے الفاظ جیندا متبادل سرایکی اچ ہے انہاں بجاے  سنٹرل پنجابی ݙیتے ہنے  ، نال انہاں ایں زبان جیکوں ویسٹرن پنجابی اکھے ہیکوں ہی پشاوری ، کیترانڑی ہندکو تے  پوٹھوہاری  وی آکھے ، یعنی اساں سرایکی کو ایہ سب آکھ سکدے سے ؟  خیر ایہ آپنڑا مو ضوع کینی۔ 
    نیتاں ماجھی دی ہی ڈکشنری نال گزارہ چلا گھنن ہا۔  ؟ ایہ موضوع اتے ایک دلچسپ تے پیار نال  گالھ مہاڑ اپاں اگلی قسط اچ کریسوں ۔ 
خیر  ملتان
کوی اڄ دا شہر کینی وے ۔  ایہ صدیاں تو آباد ہا تے اجڑدا وسدا ریہا حا،   بغداد
دی خلافت دی ایݙے  تایں حکومت ہای۔
قرامطہ فرقہ وی اتھایں آ وڑا ہای جیکوں مکاوݨ کیتے ولا
فوجاں  ایڈے
آندیاں رہیاں۔ اوں تو پہلے سکندر اعظم وی حملہ کیتا ہا، جیندا ذکر اگاہ ڄل کریسوں
   بغداد خلافت دور دے ملتان ایک ملک ہای جیندی
سرحداں سندھ تایں  ہن، این  بارے حوالہ پیش ہے۔
 سیاح ،
بشری مقدوسی  آدھے ،  ” اتھاں ہر پاسے تازے  باغ ہن، وڈے درخت ہن،  تے کیلے سمیت ٻے
کئ  ڈھگ سارے پھل
وافر ہن
۔    حوالہ ، تاریخ سندھ ،
از اعجاز الحق قدوسی١٩٨٥
 المسوحی ، بغداد توں  ٣٠٠ ہجری اچ ملتان آندے تے ایں علاقے بارے سن
٩٤٢ عیسوی  اچ لکھدے،
، ایہ ٻہوں امیر تےسر سبز ملک ہے ، تے ایندے اچ ہر جا شہر تےوستیاں ہن۔ ،  قدوسی ١٩٨٥

مسعودی ، وی ٣٠٠ ھجری
اچ ملتان آندے تے ایہ بارے لکھدے ،

ملتان اچ  سما بن لوی بن غالب دی حکومت اے تے ملتان اسلام
دا ہک وڈا ملک اے ۔
اسطخری ، مسعودی دے
کافی عرصے بعد  ملتان آے تے لکھدے ،
اے ہک  مضبوط قلعہ بند   شہر ہے ،  ایڈے ادھی توں زیادہ عمارتاں ہن جنہاں کو ،
جندروان ، آدھن،  بادشاہ وی اتھائی رہندے ،
تے ذات دا قریشی ہے ، ہاتھی اتے ٻیھ کہ جمعہ نماز پڑھݨ ویندے تے خلیفہ بغداد دےعلاوہ خطبہ اچ کہیں دا نہ نی پڑھدا،  قدوسی
۔
استخری ، اسطخری تیار کردہ نقشہ ، 
اییں علاقے وچ سرایکی دے کی قدیم ناں ہن ، جنہاں کو مختلف،
ناواں ناں سڈیندے ہن، تے ایہ علاقہ سیاح سندھ دے ناں نال جانڑدے ہن، 
آریا قوم دی آمد ویلے ایں علاقے دی زبان داناں،  سین داب،
وارچادا، آپ بھرناش، ادھ نگری ، دے ناں نال سڈیندے ہن ، تے
ملتان تے ایں خطے دی زبان بارے مسعودی آدھے ،
، ایں علاقے اچ ہک خاص زبان بولی ویندی اے ، جیہڑی ایندے  نیڑے تیڑے دی  ٻولیاں توں  مختلف اے ۔ ،  جام پوری ١٩٦٨
Ibn Hawqalاسطخری دے٢٧  سال
بعد ،محمد  ابو القاسم ابن حوقل ،
 
     بغداد دا تاجر، جغرافیہ دان ، واقعہ نگار ،  321 ہجری اچ اپنڑے                                                ابن حوقل کا نقشہ 

ایشاء دے صفر دوران ملتان آے تے  ملتان بارے
تفصیل لکھدے نال ہوں نے دنیا وچ
ہندوستان دے ایک صوبے  سندھ دا پہلا ہتھ
نال نقشہ وی بنڑاے ۔
 سن ١٤٣٧ـ۔١٥٢٧  عیسوی تیں ملتان دی
آزاد سلطنت
  نصیر الدین قباچہ تے
لنگر،  دے دور اچ رہی ہے ۔ جاری ہے ۔ قسط نمبر  1 مندرجہ ذیل لنک میں دیکھیے ، تیسری قسط انشاللہ بدھ کو شائع کی جاے گی ۔ 
ملتان کی ایک قدیم عمارت 
SHOPPING

بذریعہ فیس بک تبصرہ تحریر کریں

براہ راست تبصرہ تحریر کریں۔

Your email address will not be published. Required fields are marked *